Το μάθημα καλύπτει χρονικά και πολιτισμικά τις περιόδους της Τελικής Νεολιθικής ή Χαλκολιθικής (π. 4500 – 3200 π.Χ.) και της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού (π. 3000 – 2200 π.Χ.) στον ηπειρωτικό και νησιωτικό Ελλαδικό χώρο. Το μάθημα έχει δύο βασικούς στόχους: (α) να επισημάνει την πολυμορφία που διακρίνει τους πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στο Αιγαίο στα τέλη της Νεολιθικής περιόδου και στις αρχές της Εποχής του Χαλκού στο Αιγαίο, και (β) να εξηγήσει τις διαδικασίες, τον ρυθμό και τις επιλογές που διαμορφώνουν το είδος των πολιτισμικών μεταβολών κατά τη μετάβαση από την Εποχή του Λίθου στην Εποχή του Χαλκού. Στο πλαίσιο του μαθήματος θα εξετάσουμε συγκριτικά τις μεταβολές αλλά και την στασιμότητα που χαρακτηρίζουν τις μεταβατικές κοινωνίες στους τομείς της κατοίκησης, της κοινωνικής και πολιτικής οργάνωσης, της οικονομίας, της τεχνολογίας και των ιδεολογικών πρακτικών. Θα ασχοληθούμε επίσης με το ζήτημα της κοινωνικής πολυπλοκότητας στην προϊστορική περίοδο και θα διερευνήσουμε την ορθότητα της σύνδεσης των θεωρούμενων σύνθετων κοινωνιών με το φαινόμενο της κοινωνικής ιεραρχίας. Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα είναι σε θέση να αντιληφθούν, αλλά και να εξηγήσουν τις μεταβολές όπου και όταν εμφανίζονται κατά τη μετάβαση από την Εποχή του Λίθου στην Εποχής του Χαλκού στο προϊστορικό Αιγαίο. Επιπλέον, θα διερευνήσουμε κατά πόσο τελικά ο τεχνολογική αιτιοκρατία εξυπηρετεί ικανοποιητικά την ανάλυση και ερμηνεία των αρχαίων κοινωνιών. Τέλος, το μάθημα δίνει τη δυνατότητα στους φοιτητές/στις φοιτήτριες να αντιληφθούν την πολιτισμική μεταβολή, ανεξάρτητα από τα εξελικτικά μοντέλα, εξετάζοντας με κριτικό τρόπο τις επιλογές των προϊστορικών κοινωνιών να υιοθετήσουν καινοτομίες ή να διατηρήσουν παλαιότερες πολιτισμικές παραδόσεις.
- Διδάσκων: Maria Mina
Οι Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στη μελέτη του παρελθόντος, προσφέροντας νέες δυνατότητες στην αρχαιολογική, ιστορική, φιλολογική και γλωσσολογική έρευνα.
Το μάθημα «Ψηφιακοί Γλωσσικοί Πόροι για τις Αρχαιογνωστικές Επιστήμες» εισάγει τους φοιτητές και τις φοιτήτριες στο πεδίο των Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών, με ιδιαίτερη έμφαση στην αξιοποίηση ψηφιακού γλωσσικού υλικού για τη μελέτη του αρχαίου κόσμου. Αναδεικνύεται η συμβολή των ψηφιακών γλωσσικών πόρων και των μεθόδων υπολογιστικής επεξεργασίας τους σε διαφορετικά πεδία της Αρχαιολογίας, καθώς και στην Ιστορία, την Κλασική Φιλολογία και τη Γλωσσολογία.
Κεντρικό άξονα του μαθήματος αποτελεί η μεθοδολογία αξιοποίησης των ψηφιακών γλωσσικών πόρων στην επιστημονική έρευνα. Παρουσιάζονται οι βασικές έννοιες και οι κατηγορίες των πόρων αυτών, καθώς και ενδεικτικοί, ελεύθερα διαθέσιμοι στο διαδίκτυο ψηφιακοί γλωσσικοί πόροι της ελληνικής, που σχετίζονται με τις Αρχαιογνωστικές Επιστήμες, και εργαλεία για την επεξεργασία τους. Παράλληλα, εξετάζονται οι βασικές αρχές και προδιαγραφές σχεδίασης και κατασκευής αντίστοιχων ψηφιακών πόρων.
Στο πλαίσιο του μαθήματος παρουσιάζονται επίσης σημαντικές ελληνικές ερευνητικές υποδομές: η ΑΠΟΛΛΩΝΙΣ, για τη γλωσσική έρευνα και τις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες και Τέχνες, η CLARIN, για τους γλωσσικούς πόρους, τις τεχνολογίες και τις υπηρεσίες, και το ΔΥΑΣ, το εθνικό δίκτυο υποδομών για την έρευνα στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες.
Μέσα από το μάθημα, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες αναπτύσσουν γνώσεις και δεξιότητες που συνδέουν το επιστημονικό τους αντικείμενο με τις σύγχρονες ψηφιακές μεθοδολογίες. Παράλληλα, καλλιεργούν γενικότερες ικανότητες αναζήτησης, ανάλυσης και σύνθεσης δεδομένων και πληροφοριών, προσαρμογής στις τεχνολογικές εξελίξεις, λήψης αποφάσεων, εργασίας σε διεπιστημονικό περιβάλλον, καθώς και διαμόρφωσης νέων ερευνητικών ιδεών.
Η εξοικείωση με αυτές τις μεθοδολογίες αποτελεί σημαντικό εφόδιο για τη σύγχρονη και τη μελλοντική αρχαιογνωστική έρευνα, καθώς επιτρέπει τον συνδυασμό της επιστημονικής γνώσης με τις νέες δυνατότητες που προσφέρουν οι ψηφιακές τεχνολογίες.
- Διδάσκων: Katerina Frantzi
Σκοπός του μαθήματος είναι η ανάπτυξη μεθόδων προσέγγισης των αρχαίων πηγών, όσον αφορά στην αποκωδικοποίηση των σχέσεων των λαών της Μεσογείου κατά τη διάρκεια της Αρχαϊκής και της Κλασσικής Περιόδου και της διαμόρφωσης των πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών στον ελλαδικό χώρο. Τονίζεται ότι η αφετηρία καθώς και η προσέγγιση αυτή θα είναι ελληνοκεντρική, καθώς θα εξεταστούν φιλολογικές και ιστορικές μαρτυρίες που προέρχονται από την ελληνική επικράτεια. Το υλικό ταξινομείται σε επιμέρους ενότητες:
α) Πηγές, προβλήματα, ερμηνεία της Ιστορίας,
β) ποικιλωνυμία της Μεσογείου μέσα από τις γραμματειακές πηγές.
γ) πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες κατά την αρχαϊκή και κλασική εποχή μέσα από τις γραπτές μαρτυρίες
- Διδάσκων: Spyros Siropoulos
Το μάθημα, εξετάζει τη σχέση της Αρχαιολογίας με τη Νομισματική και τη σημασία του νομίσματος, ως αρχαιολογικής μαρτυρίας, για την ερμηνεία του παρελθόντος. Παρουσιάζονται οι τύποι της αρχαιολογικής μαρτυρίας με βάση την αρχαιολογική θεωρία, τα χαρακτηριστικά του νομίσματος, οι νομισματικοί όροι και η μεθοδολογία. Εξετάζονται τέσσερεις επιμέρους κατηγορίες αρχαιολογικής-νομισματικής μαρτυρίας: οι «θησαυροί», τα εγκαίνια, τα σποραδικά ανασκαφικά νομίσματα και τα εντάφια νομίσματα, ενώ αναλύεται, επιπλέον, η σημασία του νομίσματος ως τεχνουργήματος και φορέα τέχνης. Όλα τα παραπάνω εξετάζονται μέσα από μελέτες περιπτώσεων, ενώ παρουσιάζονται κατά περίπτωση και νομισματοκοπίες πόλεων ή ευρύτερων περιοχών της Νοτιοανατολικής Μεσογείου, πάντα μέσα στο γενικότερο πλαίσιο της ιστορίας, της τέχνης και του πολιτισμού εν γένει της περιοχής. Το μάθημα επιχειρεί να καταστήσει κατανοητή η θέση του νομίσματος, όχι μόνον ως συναλλακτικού μέσου, αλλά και ως τεκμηρίου για την ιστορία, την αρχαιολογία και την τέχνη της εκάστοτε εποχής σε έναν συγκεκριμένο τόπο.
- Διδάσκων: Elpida Kosmidou
- Διδάσκων: Emmanouil Stefanakis
Το μάθημα εξετάζει τον χαρακτήρα και τη σημασιολογία της αρχαίας αιγυπτιακής θρησκείας και τελετουργικής πρακτικής, καθώς και τις συνακόλουθες επιδράσεις στη μαγικοθρησκευτική και φιλοσοφική παράδοση της Ύστερης Αρχαιότητας στη Μεσόγειο. Αναλύεται ο συμβολισμός του αιγυπτιακού τελετουργικού τυπικού και της θρησκευτικής δραματουργίας, τονίζεται η αλληλένδετη σχέση της μαγείας με το θρησκευτικό σύστημα σκέψης και συμπεριφοράς των αρχαίων Αιγυπτίων και περιγράφεται η αιγυπτιακή νεκρική ιδεολογία και ταφική πρακτική. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εξέλιξη της φαραωνικής θρησκείας κατά την ελληνορωμαϊκή περίοδο και τονίζεται η συμβολή της ελληνικής κοσμοθεωρίας και θεολογίας στην ανάπτυξη ενός ιδιάζοντος θρησκευτικού συγκρητισμού στο πολυπολιτισμικό περιβάλλον της ελληνιστικής οικουμένης. Σκιαγραφείται η εικόνα και σημασία μιας «άλλης» Αιγύπτου ως γεωπολιτι(σμι)κού χώρου εντὸς του οποίου διαμορφώνονται οι συνθήκες για τη διαλεκτικὴ ώσμωση της θεουργικής φιλοσοφίας της Ύστερης Αρχαιότητας με τη γηγενή αιγυπτιακή θεολογία.
- Διδάσκων: Panagiotis Kousoulis